Tôi vẫn tin rằng sự độc đáo của vùng đất mang tên Côn Đảo chính là những con bò biển (Dugong). Bò biển là một loại động vật có vú sống dưới biển có hình dáng tương tự hải cẩu. Con to trưởng thành có thể dài 2,5 đến 4 mét và nặng 300-400 kg. Côn Đảo có đặc sản bò biển là vì dưới mặt biển gần bờ là những thảm cỏ rộng lớn mà hiếm nơi nào ở Việt Nam có được. Cỏ biển là thức ăn chính của bò biển. Không cần đi đâu xa, tại vùng biển ngay trước thị trấn, chỉ cần đi ra vài mét người ta đã thấy vô vàn trảng cỏ uốn lượn dưới đáy theo nhịp nước. Và trước đây khi Côn Đảo chưa dày đặc du khách như bây giờ những khi ngụp lặn chơi đùa với sống biển ở đảo bạn luôn có “đặc quyền” chờ đợi để thấy bò biển xuất hiện.
Đặc sản kế tiếp của Côn Đảo không thể chối cãi là lịch sử đau thương. Đến đây du khách cứ phải suy nghĩ tại sao con người có thể đối xử với nhau tàn độc như vậy và thắc mắc về sự chịu đựng phi thường khi một con người có lý tưởng và niềm tin.
Côn Đảo giờ đã là một điểm du lịch rất “nóng”. Nhưng cái cách mà mọi người nối đuôi nhau đến đây để tham quan trải nghiệm dường như rất xa lạ với cái hồn của nó. Đa số đến đây để check-in hoàng hôn trên biển mà không quan tâm đến mãng rừng đã bị phá để cho họ có “view đẹp”. Nhiều người thích bay nhảy trên “sống lưng khủng long” trên núi mà không bận tâm một bờ cát xương cốt như muốn bị quên lãng ngay bên dưới. Không ít người khao khát đến thư giãn ở resort cao cấp nằm gọn ở vịnh biển hoang vắng mà không đếm xỉa đến cánh đồng cỏ biển ngay trước mặt giờ còn được mấy phần. Và trong dòng người chen chút ở nghĩa trang Hàng Dương để cúng bái, cầu xin hơn là hòa mình vào những câu chuyện nhân tình thế thái buồn mà đẹp trải dài hàng trăm năm trên đảo.
Cái hồn Côn Đảo bị “xếp xó” là hệ quả của “khuynh hướng đi chơi” trong thời đại “check-in”. Cũng không thể trách là lỗi của du khách khi họ chạy theo “trend”. Càng khó trách người dân địa phương và các nhà quản lý đã chiều theo ý thích số đông để thu hút người đến, thu hút tiền. Hiện giờ không chỉ ở Côn Đảo mà hầu hết các địa phương để tìm cách phát triển du lịch đều muốn nhắm các dự án, công trình tạo ra những sản phẩm có thể check -in. Côn Đảo, Phú Quốc, Đà Lạt, Đà Nẵng, Cát Bà, Sapa… cũng mài mại như nhau thôi.
Có ai trước khi đi Côn Đảo thử đọc vài dòng trên trang web của ban quản lý vườn quốc gia tại đây: Năm 2024 chỉ ghi nhận còn khoảng 12 bò biển. Vài tháng đầu năm 2025 đã phát hiện 4 con bị chết. Trước đây đảo có 12 khu vực có cỏ biển giờ chỉ còn 2.
Hơn bao giờ hết chúng ta đang chờ những con người biết khơi dậy tình yêu văn hóa.
